Dlaczego moje dziecko wybucha złością z pozornie błahego powodu?

Dlaczego moje dziecko wybucha złością z pozornie błahego powodu?

Zapytałam tylko, czy jadł. Kilka sekund później trzasnął drzwiami. Czy naprawdę zwykłe pytanie może tak zdenerwować dwunastolatka?

Zapytałam tylko, czy jadł

Jest 16:20. Słyszę, jak otwierają się drzwi. Syn wrócił ze szkoły. Plecak ląduje w przedpokoju. Buty zostają na środku.

— Cześć. Jak było?

— Normalnie.

— A jadłeś coś?

— MOŻESZ MI DAĆ SPOKÓJ?!

Trzask. Drzwi do pokoju zamknięte.

Stoję przez chwilę w kuchni. Czuję, jak zaczynam się denerwować. Przecież nie zrobiłam nic złego. Nie pytałam o oceny. Nie kazałam mu sprzątać. Chciałam tylko wiedzieć, czy jest głodny.

Mam ochotę pójść za nim i powiedzieć, że nie pozwolę się tak traktować. Ale zatrzymuję się. Bo właściwie nie wiem, dlaczego zareagował w ten sposób.

Widziałam ostatnie trzydzieści sekund jego dnia. Nie wiem, jak wyglądało poprzednie osiem godzin.

Co może kryć się za wybuchem złości u dwunastolatka?

Dzieci w wieku 10–15 lat przechodzą przez wiele zmian. Coraz ważniejsze stają się dla nich relacje z rówieśnikami, ocena innych i możliwość samodzielnego decydowania. Jednocześnie nadal uczą się radzić sobie z silnymi emocjami.

To nie znaczy, że każdy wybuch jest czymś normalnym ani że rodzic powinien akceptować krzyk czy agresję. Oznacza jedynie, że zanim ocenimy zachowanie, warto spróbować zrozumieć sytuację.

Może miał trudny dzień

Nie wiem, co wydarzyło się w szkole. Może dostał słabą ocenę. Może ktoś go wyśmiał. Może pokłócił się z kolegą. A może nie stało się nic szczególnego. Po prostu jest zmęczony, głodny i nie ma ochoty rozmawiać.

Jedno pytanie mogło pojawić się w chwili, kiedy nie miał już cierpliwości na kolejne. Nie muszę znać przyczyny natychmiast. Mogę poczekać, aż będzie gotowy mi o niej opowiedzieć.

Może złość nie jest jedyną emocją

Kiedy dziecko krzyczy, łatwo zauważyć jego złość. Trudniej dostrzec wstyd, smutek albo strach.

Dwunastolatek może powiedzieć „wszyscy są beznadziejni”, kiedy jest mu przykro, że nie został zaproszony do wspólnej gry. Może powiedzieć „nienawidzę szkoły”, kiedy boi się kolejnego niepowodzenia.

Nie powinnam jednak zakładać, że wiem, co czuje. Zamiast zgadywać, mogę zapytać.

Może potrzebuje chwili tylko dla siebie

Przypominam sobie, jak często pytam syna o różne rzeczy zaraz po powrocie. Jak było? Co dostałeś? Masz zadanie? Dlaczego jesteś taki cichy?

Dla mnie to zainteresowanie. Dla niego może to być kolejna seria pytań po całym dniu odpowiadania nauczycielom. Nie oznacza to, że mam przestać interesować się jego życiem. Mogę jednak zapytać później.

Może sami nakręcamy kłótnię

Czasami wystarczy kilka zdań.

— Wyłącz telefon.

— Zaraz.

— Powiedziałam: teraz.

— No przecież zaraz!

— Nie będziesz tak do mnie mówić!

I już kłócimy się nie o telefon, ale o to, kto kogo posłucha.

Zaczynam rozumieć, że sposób, w jaki odpowiadam, może zwiększyć albo zmniejszyć napięcie. Nie jestem odpowiedzialna za każdą emocję syna. Jestem jednak odpowiedzialna za własne słowa.

Jak reagować, kiedy dziecko krzyczy?

Nie ma jednego sposobu, który zawsze zadziała. Mogę jednak spróbować pięciu rzeczy.

1. Najpierw zadbać o bezpieczeństwo

Jeśli syn rzuca przedmiotami, bije kogoś albo niszczy rzeczy, muszę go zatrzymać i zadbać o bezpieczeństwo domowników. Nie będę udawać, że nic się nie dzieje. Złość jest dozwolona. Krzywdzenie innych — nie.

2. Nie odpowiadać krzykiem

Kiedy syn podnosi głos, czuję, że też chcę krzyknąć. Ale jeśli oboje zaczniemy, rozmowa prawdopodobnie szybko zamieni się w awanturę.

Mogę powiedzieć: — Jestem zdenerwowana. Zróbmy chwilę przerwy.

To nie oznacza, że zgadzam się na jego zachowanie. Oznacza, że nie chcę go pogorszyć własną reakcją.

3. Nie żądać wyjaśnień w najgorszym momencie

Nie muszę natychmiast usłyszeć odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego tak się zachowujesz?”.

Mogę powiedzieć: — Widzę, że jesteś zdenerwowany. Wrócimy do rozmowy później.

Ważne, żeby naprawdę do niej wrócić.

4. Oddzielić emocję od zachowania

Mogę powiedzieć: — Rozumiem, że jesteś zły. Nie zgadzam się jednak, żebyś na mnie krzyczał.

Nie muszę wybierać między zrozumieniem syna a postawieniem granicy. Mogę zrobić jedno i drugie.

5. Porozmawiać, kiedy oboje ochłoniemy

Później mogę zapytać: — Co się wydarzyło? Co cię najbardziej zdenerwowało? Co następnym razem możemy zrobić inaczej?

Jeśli syn mnie obraził, powinien za to przeprosić. Jeśli coś zniszczył, powinien pomóc naprawić szkodę. Ale chcę, żeby nasza rozmowa nie kończyła się wyłącznie na ustalaniu winy. Chcę również wiedzieć, jak zapobiec podobnej sytuacji.

Słowa, które mogą pogorszyć sytuację

Zdarza mi się mówić: „Nie przesadzaj”. „Natychmiast się uspokój”. „Nie masz powodu do złości”. „Znowu zaczynasz”.

Nie wypowiadam tych zdań po to, żeby zranić syna. Jednak mogą sprawić, że poczuje się niezrozumiany lub oceniany.

Mogę spróbować inaczej:

• „Widzę, że cię to zdenerwowało”.
• „Zróbmy chwilę przerwy”.
• „Chcę zrozumieć, co się stało”.
• „Porozmawiajmy o tej konkretnej sytuacji”.

Nie chodzi o dobieranie idealnych słów. Chodzi o to, żeby nie dokładać napięcia tam, gdzie już jest go dużo.

Małe ćwiczenie dla nas obojga

Przez kilka dni spróbuję zwrócić uwagę na trzy rzeczy.

Co wydarzyło się przed kłótnią? Czy syn wrócił zmęczony? Czy odmówiłam mu czegoś? Czy wydarzyło się coś w szkole?

Jak zareagowałam? Czy podniosłam głos? Czy zadawałam kolejne pytania? Czy dałam mu chwilę?

Co pomogło? Cisza? Rozmowa później? Spokojne postawienie granicy?

Nie zamierzam prowadzić rejestru jego błędów. Chcę lepiej rozumieć sytuacje, które powtarzają się w naszym domu. Może po kilku dniach zauważymy coś ważnego.

Kiedy powinnam poszukać pomocy?

Nie chcę tłumaczyć wszystkiego dojrzewaniem. Jeśli syn coraz częściej wpada w silną złość, stosuje przemoc, ma poważne trudności w szkole albo wyraźnie się wycofuje, powinnam porozmawiać ze specjalistą.

Tak samo, jeśli przez dłuższy czas jest smutny, bardzo się boi albo przestają go cieszyć rzeczy, które wcześniej lubił.

Nie muszę sama rozpoznawać przyczyny. Mogę poprosić o pomoc psychologa dziecięcego lub lekarza. Jeżeli pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, potrzebna jest pilna pomoc.

Wieczorem wyszedł z pokoju

Minęło pół godziny. Syn w końcu przyszedł do kuchni.

— Zrobiłam kanapki. Chcesz?

— No.

Usiadł przy stole. Przez chwilę jedliśmy w ciszy.

Potem zapytałam: — Ciężki dzień?

Kiwnął głową.

— Coś się stało?

Zaczął opowiadać. O matematyce. O chłopakach, którzy go nie zaprosili. O trójce, mimo że się uczył.

Słuchałam. Nie próbowałam od razu rozwiązać wszystkich jego problemów.

Po chwili powiedział: — Sorry, że na ciebie nakrzyczałem.

— Było mi przykro — odpowiedziałam. — Ale cieszę się, że mi powiedziałeś.

Nie rozwiązało to wszystkich naszych problemów. Jutro pewnie znowu będziemy rozmawiać o lekcjach, telefonie i obowiązkach.

Ale dziś zrozumiałam jedną rzecz.

To, że widzę wybuch złości, nie oznacza, że widzę wszystko, co do niego doprowadziło.

A czasami właśnie od tego warto zacząć.